SPK serbest fonlarda kuralları değiştirdi: Borsadaki büyük pozisyonlara yeni sınır

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), yatırım fonları piyasasında dengeleri değiştirebilecek kapsamlı bir düzenlemeye imza attı. Kurulun 28 Ağustos 2026 tarihli ve 52/1589 sayılı kararıyla Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber güncellenirken özellikle serbest fonların Borsa İstanbul'daki hisse pozisyonlarına yeni sınırlar getirildi.

Düzenlemenin en dikkat çekici bölümü, serbest fonların bir şirkette sahip olabileceği pay miktarının artık şirketin fiili dolaşım oranına göre daha sıkı biçimde sınırlandırılması oldu. Özellikle fiili dolaşımdaki pay miktarı düşük olan ve fon sahipliğinin yüksek seviyelere ulaştığı hisselerde yeni kuralların etkisi daha yakından izlenecek.

SPK aynı düzenlemeyle fon portföylerindeki yoğunlaşmaya, portföy yöneticilerinin sorumlu olabileceği fon sayısına, para piyasası fonlarının varlık dağılımına ve fonlardaki büyük yatırımcıların kamuya açıklanmasına ilişkin kuralları da değiştirdi.

Serbest fonların hisse alımına yeni sınır geldi

Yeni sistemde serbest fonların bir şirkette taşıyabileceği pozisyon şirketin toplam sermayesinden ziyade fiili dolaşımdaki pay miktarı dikkate alınarak hesaplanacak.

Buna göre bir serbest fon;

• Fiili dolaşım oranı yüzde 25'in altında olan şirketlerde dolaşımdaki payların en fazla yüzde 8'ine,
• Fiili dolaşım oranı yüzde 25 ile yüzde 50 arasındaki şirketlerde en fazla yüzde 6'sına,
• Fiili dolaşım oranı yüzde 50 ile yüzde 75 arasındaki şirketlerde en fazla yüzde 4'üne,
• Fiili dolaşım oranı yüzde 75'in üzerinde olan şirketlerde ise en fazla yüzde 2'sine yatırım yapabilecek.

Bu kademeli yapı nedeniyle düzenlemenin özellikle fiili dolaşımı düşük hisselerde daha belirgin sonuçlar doğurması bekleniyor. Aynı piyasa değerine sahip iki şirket arasında bile fiili dolaşım oranındaki fark nedeniyle fonların taşıyabileceği maksimum pozisyon değişebilecek.

BIST 30 kapsamındaki paylar için rehberde bazı istisnalar bulunması nedeniyle düzenlemenin asıl etkisinin BIST 30 dışında kalan ve dolaşımdaki paylarının önemli bölümü fonlarda bulunan hisselerde görülmesi beklenebilir.

Fonların birkaç hissede aşırı yoğunlaşması da sınırlandırılıyor

SPK'nın getirdiği değişiklik yalnızca bir fonun şirket içerisindeki payını sınırlandırmıyor. Fon portföyünün birkaç hisse üzerinde aşırı yoğunlaşmasının önüne geçmek için de yeni bir kural uygulanacak.

Rehberde belirlenen kapsam dahilinde bir serbest fonun portföy değerinin yüzde 5'inden fazlasını oluşturan ortaklık paylarının toplam ağırlığı yüzde 20 sınırına tabi olacak.

Böylece yeni sistem iki farklı yoğunlaşmayı aynı anda kontrol altına alıyor. Bir yandan fonun belirli bir şirketin dolaşımdaki hisselerinin çok büyük bölümünü toplaması sınırlandırılırken diğer yandan fon portföyünün az sayıda hisseye aşırı bağımlı hale gelmesi engelleniyor.

Bugüne kadar birkaç hisseye yüksek ağırlık vererek yönetilen bazı serbest fonların yeni kurallara uyum sağlayabilmek için portföy dağılımlarını değiştirmesi gerekebilir.

Fonlardan hemen hisse satışı gelecek mi?

Düzenlemenin açıklanmasının ardından piyasada en fazla merak edilen konu mevcut sınır aşımı bulunan fonların hisseleri hemen satıp satmayacağı oldu.

SPK'nın belirlediği geçiş takvimi, limit üzerindeki bütün pozisyonların bir anda kapatılmasını gerektirmiyor. Yeni sınırların üzerinde bulunan mevcut pozisyonlarda 29 Ağustos 2026 itibarıyla sahip olunan miktar üst sınır olarak kabul edilecek ve söz konusu pozisyon daha fazla artırılamayacak.

Fonlara mevcut aşımı azaltabilmeleri için yıl sonuna kadar kademeli bir uyum süresi tanındı.

Tarih	Uygulanacak kural
29 Ağustos 2026	Yeni sınırlamalar yürürlüğe giriyor. Mevcut limit aşımı bulunan pozisyonlar artırılamıyor.
31 Ekim 2026	İlgili yatırım sınırlamalarındaki aşımın en az üçte birinin giderilmesi gerekiyor.
30 Kasım 2026	Limit aşımının en az üçte ikisinin giderilmiş olması gerekiyor.
31 Aralık 2026	İlgili serbest fonların yeni yatırım sınırlamalarına tam uyum süresi tamamlanıyor.
31 Mart 2027	Para piyasası veya kısa vadeli ibaresi taşıyan ilgili serbest fonlara verilen geçiş süresi sona eriyor.
30 Haziran 2029	Mevcut portföy yönetim şirketlerinin serbest fon sayısı ve yönetici sayısı kuralına uyum süresi doluyor.
1 Ocak 2031	Portföy yöneticisi başına nihai 7 fon sınırı uygulanmaya başlanıyor.

Dolayısıyla düzenlemenin doğrudan "fonlar bütün limit aşımı bulunan hisseleri hemen satacak" şeklinde değerlendirilmesi doğru değil. Olası satış ihtiyacı fonun mevcut pozisyonuna, hissenin fiili dolaşım oranına, portföy ağırlığına ve rehberde yer alan istisnalara göre değişecek.

Asıl hareket düşük fiili dolaşımlı hisselerde olabilir

Borsa İstanbul açısından düzenlemenin en çok takip edilecek tarafı düşük fiili dolaşıma sahip hisseler olacak. Bir şirketin halka açık kısmının sınırlı olması ve bu bölümün önemli bir kısmının birkaç serbest fon tarafından tutulması halinde yeni limitlere uyum ihtiyacı daha belirgin hale gelebilecek.

Ancak düşük fiili dolaşım oranına sahip her şirkette satış baskısı oluşacağını söylemek mümkün değil. Öncelikle fonların söz konusu hissedeki mevcut pozisyonlarının yeni sınırlara göre hesaplanması gerekiyor.

Bu nedenle yatırımcıların yalnızca şirketlerin fiili dolaşım oranına bakmak yerine fonların güncel portföy dağılımlarını da birlikte değerlendirmesi önem taşıyor.

Fonlarda büyük yatırımcılar daha görünür olacak

SPK düzenlemesinin dikkat çeken diğer başlıklarından biri fonlardaki yatırımcı yoğunlaşmasına ilişkin açıklamalar oldu.

Bir gerçek veya tüzel kişinin bir yatırım fonundaki katılma payı oranının yüzde 30, yüzde 40, yüzde 50, yüzde 60, yüzde 70, yüzde 80 veya yüzde 90 seviyelerinden birine ulaşması ya da bu eşiklerin altına düşmesi halinde yatırımcıya ve sahiplik oranına ilişkin bilgilerin Merkezi Kayıt Kuruluşu aracılığıyla Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda açıklanması öngörülüyor.

Yeni uygulama özellikle yatırımcı sayısı sınırlı fonlarda fonun önemli bölümünün tek bir yatırımcı veya az sayıdaki yatırımcı tarafından tutulup tutulmadığının daha şeffaf şekilde izlenmesine imkan sağlayacak.

TEFAS fonlarında şeffaflık artıyor

Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu'nda işlem gören serbest fonlara ilişkin kamuyu aydınlatma ve portföy raporlama esaslarında da değişiklik yapıldı.

Böylece yatırımcıların fonların hangi varlıklarda yoğunlaştığını ve portföy dağılımlarındaki değişimi daha yakından takip edebilmesinin önü açılıyor.

SPK'nın son dönemde fon piyasasına yönelik attığı adımlar birlikte değerlendirildiğinde fon sayısındaki hızlı büyümenin ardından düzenleyici çerçevenin de daha sıkı hale getirildiği görülüyor.

Bir portföy yöneticisi en fazla 7 fon yönetecek

Yeni düzenlemenin fon yönetim şirketleri açısından önemli sonuçları da bulunuyor. Yeni kurulacak fonlarda biri sorumlu olmak üzere en az iki portföy yöneticisinin görevlendirilmesi öngörülürken bir portföy yöneticisinin görev alabileceği fon sayısına da üst sınır getirildi.

Geçiş dönemi tamamlandığında bir portföy yöneticisi aynı anda en fazla 7 fonun yönetiminde görev alabilecek.

Mevcut şirketler için ise sistem kademeli biçimde uygulanacak. 1 Ocak 2029 itibarıyla yönetici başına en fazla 10 fon, 1 Ocak 2031 itibarıyla ise en fazla 7 fon sınırı geçerli olacak.

Gayrimenkul yatırım fonları ile girişim sermayesi yatırım fonları bu hesaplamanın dışında tutulacak.

Portföy yönetim şirketlerinde sermaye şartı yükseliyor

SPK aynı düzenleme kapsamında portföy yönetim şirketleri için uygulanacak sermaye tutarlarını da güncelledi.

2027 yılında geçerli olacak yeni eşiklere göre geniş yetkili portföy yönetim şirketlerinde başlangıç ve asgari ödenmiş sermaye tutarı 500 milyon TL, faaliyetleri sınırlı portföy yönetim şirketlerinde ise 250 milyon TL olacak.

Bu değişiklikle birlikte fonları yöneten şirketlerin yalnızca operasyonel değil mali açıdan da daha güçlü bir yapıya sahip olması hedefleniyor.

Para piyasası fonlarında yüzde 10 şartı

Yeni kurallar para piyasası fonlarının portföy dağılımını da etkiliyor. Buna göre para piyasası fonlarının portföylerinin en az yüzde 10'unun devlet iç borçlanma senetleri ve/veya Hazine ve Maliye Bakanlığı Varlık Kiralama AŞ tarafından ihraç edilen kira sertifikalarında değerlendirilmesi gerekiyor.

Para piyasası ve kısa vadeli fonların Pay Senedi Repo Pazarı'ndaki ters repo işlemlerine yönelik yeni sınır ve teminat kuralları da düzenleme kapsamında yer alıyor.

Bu değişiklikler, günlük likidite ve kısa vadeli nakit yönetimi amacıyla yoğun olarak kullanılan para piyasası fonlarının portföy bileşimlerinde önümüzdeki dönemde değişikliklere neden olabilir.

Borsada bundan sonra ne takip edilmeli?

Yeni düzenleme sonrasında Borsa İstanbul'da özellikle BIST 30 dışında kalan, fiili dolaşım oranı düşük ve fon sahipliği yüksek hisseler daha yakından takip edilecek.

Ancak bir hissede fon bulunduğu için otomatik olarak satış geleceği düşünülmemeli. Öncelikle ilgili serbest fonun pay miktarının yeni sınıra göre nerede bulunduğu ve fon portföyündeki ağırlığının ne kadar olduğu belirlenmeli.

Üstelik SPK'nın kademeli uyum takvimi yıl sonuna kadar zaman tanıyor. Bu nedenle olası portföy değişikliklerinin tek bir işlem gününde değil, önümüzdeki aylara yayılarak gerçekleşmesi mümkün.

Yatırımcılar açısından şirketlerin güncel fiili dolaşım oranları ile fonların KAP'ta açıklanan portföy dağılımlarının birlikte takip edilmesi yeni dönemde daha fazla önem kazanacak. Borsa İstanbul'daki son gelişmeler ve şirket haberleri AnlıkDöviz Borsa Haberleri üzerinden takip edilebilir.

SPK'nın 28 Ağustos tarihli kararı yalnızca serbest fonların belirli hisselerdeki pozisyonlarına müdahale eden bir düzenleme olmaktan daha geniş bir çerçeve çiziyor. Yeni sistem; fonlarda yoğunlaşmanın azaltılması, büyük yatırımcıların daha görünür hale gelmesi, portföy yöneticilerinin iş yükünün sınırlandırılması ve fon yönetim şirketlerinin mali yapısının güçlendirilmesi üzerine kuruluyor.