İran Ekonomisinde Baskı Derinleşti: Enflasyon Yüzde 66, Dış

İran ekonomisindeki baskı hafta sonuna girilirken daha görünür hale geldi. Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian, ABD yaptırımları ve limanlara yönelik abluka nedeniyle ülkenin ihracat ve ithalatının yaklaşık yüzde 35 gerilediğini söyledi. Aynı dönemde yıllık enflasyon yüzde 66’ya ulaşırken, Washington’ın finansal kanalları hedef alan yeni yaptırımları İran’ın döviz ve dış ticaret erişimini daha da zorlaştırıyor.

Son tablo yalnızca İran’ın iç ekonomik dengeleri açısından değil, Hürmüz Boğazı ve enerji akışları üzerinden küresel piyasalar için de önem taşıyor. Reuters’ın 29 Ağustos tarihli haberinde İran yönetimi ekonomik baskının merkezine enflasyon, istihdam, piyasa fiyatları ve üretim yatırımlarını koyarken; Tahran’ın aynı zamanda dolara bağımlılığı azaltma arayışını sürdürdüğü belirtiliyor.

Enflasyon yüzde 66’ya çıktı, dış ticaret üçte bire yakın daraldı

İran’ın resmi verilerine göre yıllık enflasyon temmuzda yüzde 66 seviyesine çıktı. Aynı ay yıllık bazdaki fiyat artışını gösteren nokta enflasyonu yüzde 87,9’a ulaştı. Bu oranlar, yaptırımların ve savaş koşullarının hane halkı üzerindeki satın alma gücü baskısını belirgin biçimde artırdığını gösteriyor.

Pezeshkian’ın açıkladığı yaklaşık yüzde 35’lik dış ticaret kaybı ise sorunun yalnızca fiyatlar cephesinde olmadığını ortaya koyuyor. İhracat gelirlerinin ve ithalat kanallarının aynı anda daralması, İran’ın döviz likiditesi üzerinde baskı yaratabilecek bir gelişme. Döviz erişiminin zorlaşması, ithal ürünlerin maliyetini yükselterek enflasyonla mücadeleyi de güçleştirebilir.

ABD yaptırımları dolar erişimini hedef alıyor

Washington cephesindeki son adım finans sistemi üzerinden geldi. ABD Hazine Bakanlığı, 28 Ağustos’ta Banque Misr’in Birleşik Arap Emirlikleri biriminin İran ile bağlantılı işlemler nedeniyle ABD’deki muhabir bankacılık erişimini kesmeye yönelik bir kural önerdi. Aynı açıklamada İran’ın Bank Melli ağıyla bağlantılı bir yönetici de yaptırım listesine alındı.

Bu tür önlemler doğrudan İran riyalinin seviyesini belirlemese de ülkenin dolar bazlı ticaret ve ödeme kanallarını daraltma potansiyeli taşıyor. Küresel dolar hareketlerini Türkiye açısından izlemek isteyenler canlı dolar kuru sayfasından güncel USD/TL görünümünü takip edebilir.

Hürmüz Boğazı enerji piyasalarının merkezinde

Boğazdaki deniz trafiği hâlâ normal seviyelerin altında. Reuters’ın aktardığı öncü gemi verilerine göre perşembe günü Hürmüz’den yalnızca yedi emtia gemisi geçti; bu sayı bir gün önce 17 ve son 10 günlük ortalamada 15 seviyesindeydi. Savaş öncesinde boğaz, dünya petrol ve LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği stratejik bir hat konumundaydı.

Bu nedenle İran ekonomisindeki bozulmayı yalnızca ülke içi bir enflasyon hikâyesi olarak okumak eksik kalır. Yaptırımların enerji ihracatını daha fazla sınırlaması veya boğazdaki geçişlerin yeniden azalması halinde petrol fiyatları, küresel enflasyon beklentileri ve merkez bankalarının faiz patikaları üzerinde yeni baskı oluşabilir. Anlık piyasa görünümü ve döviz hareketleri AnlıkDöviz canlı piyasa ekranından izlenebilir.

Sıradaki somut takip noktaları neler?

Önümüzdeki günlerde üç başlık öne çıkacak. İlki, ABD’nin yeni yaptırımlarının İran’ın büyük ticaret ortaklarına ne ölçüde genişleyeceği. İkincisi, Katar ve diğer bölge ülkelerinin yürüttüğü diplomatik temasların Hürmüz geçişlerinde kalıcı bir normalleşme sağlayıp sağlamayacağı. Üçüncüsü ise İran yönetiminin yüzde 66’ya ulaşan enflasyonu frenlemek için iç piyasada hangi mali ve parasal adımları atacağı.

Şimdilik tablo, İran’ın ekonomik maliyeti kabul ederken siyasi ve jeopolitik pozisyonunda geri adım sinyali vermediğini gösteriyor. Bu ayrışma sürdükçe finansal yaptırımlar ile enerji güvenliği arasındaki bağlantı, yalnızca bölge ekonomileri için değil küresel döviz ve emtia piyasaları için de yakından izlenen başlıklardan biri olmaya devam edecek.