Eksik İstihdam Nedir? Girişimciliğin İş Gücüne Etkileri

Ekonomi haberlerinde genellikle manşetleri "işsizlik oranları" süsler. Ancak piyasaların derinliğini analiz eden uzmanlar için, en az işsizlik kadar tehlikeli bir başka kavram daha vardır: Eksik İstihdam. Bir ekonomide insanların "çalışıyor görünmesi", o ekonominin potansiyelini tam olarak kullandığı anlamına gelmez. İşte bu noktada, iş gücünün verimliliği ve girişimcilik ekosistemi devreye girer.

Eksik İstihdam Ne Demek?

Eksik istihdam; bir kişinin teknik olarak çalışıyor olmasına rağmen, çalışma süresi, yetenekleri veya eğitimi açısından kapasitesinin altında bir işte görev alması durumudur. Halk arasında bazen "gizli işsizlik" ile karıştırılsa da, literatürde iş gücü piyasasının verimsizliğini gösteren en net veridir.

Bu kavramı tam olarak oturtmak için öncelikle temel istihdam kavramına hakim olmak gerekir. Daha önce hazırladığımız İstihdam Nedir? İstihdam Oranı Hesaplama rehberimizde, genel istihdamın sadece "bir işe sahip olmak" anlamına geldiğini belirtmiştik. Eksik istihdam ise, o işin niteliğini sorgular.

TÜİK ve uluslararası kuruluşlar eksik istihdamı iki ana başlıkta inceler:

1. Zamana Bağlı Eksik İstihdam: Kişinin tam zamanlı çalışmak istemesine rağmen, piyasa koşulları nedeniyle haftalık 40 saatin (veya yasal sınırın) altında çalışmak zorunda kalmasıdır.

2. Yetersiz İstihdam (Nitelik Uyuşmazlığı): Bir mühendisin garsonluk yapması veya bir finans uzmanının veri girişi işinde çalışmasıdır. Kişinin eğitimi ve yetenekleri, yaptığı işin çok üzerindedir.

Girişimcilik ve Eksik İstihdam İlişkisi

Girişimcilik, eksik istihdam sorunu üzerinde "çift taraflı keskin bir bıçak" etkisi yaratır. Doğru kurgulandığında sorunu çözerken, zorunluluktan yapıldığında istatistikleri yanıltabilir.

1. Pozitif Etki: Yüksek Katma Değer Yaratımı

Yenilikçi (inovatif) girişimcilik, eksik istihdamın en büyük ilacıdır. Yeteneklerinin altında çalışan bir yazılımcının kendi start-up'ını kurması, sadece kendisini "yetersiz istihdamdan" kurtarmakla kalmaz; açacağı yeni pozisyonlarla başkaları için de nitelikli iş kapısı olur. Bu durum, ülkedeki "beyin göçünü" durduran ve iş gücü verimliliğini artıran en sağlıklı senaryodur.

2. Negatif Etki: Zorunlu Girişimcilik Tuzağı

Ekonomik kriz dönemlerinde, kurumsal hayatta iş bulamayan veya niteliğine uygun pozisyonlara erişemeyen bireyler, "kendi işini yapmaya" yönelebilir. Ancak bu her zaman bir başarı hikayesi değildir.

Ekonomide "Necessity Entrepreneurship" (Zorunlu Girişimcilik) olarak adlandırılan bu durumda; kişi aslında yüksek potansiyelli bir iş kurmak için değil, sadece gelir elde etmek için düşük katma değerli bir işe girer (Örn: Bir öğretmenin seyyar satıcılık yapması veya e-ticaret denemesi). Bu durum kağıt üzerinde "istihdam" olarak görünse de, aslında gizli bir eksik istihdamdır.

Eksik İstihdam Ekonomiyi Nasıl Etkiler?

Eksik istihdam oranının yüksek olduğu bir ülkede şu makroekonomik sorunlar baş gösterir:

• Düşük Verimlilik: Mühendisler mühendislik yapmadığında, ülkenin teknolojik üretimi düşer.

• Ücret Baskısı: Nitelikli çalışanlar, daha düşük pozisyonlara razı oldukça genel ücret seviyeleri aşağı çekilir.

• Talep Daralması: Kapasitesinin altında çalışan bireylerin geliri de potansiyellerinin altında kalır. Bu da ekonomide toplam talebi ve tüketimi zayıflatır.

Yatırımcılar ve politika yapıcılar için sadece "kaç kişinin çalıştığı" değil, "nasıl çalıştığı" da önemlidir. Girişimciliğin teşvik edilmesi, eksik istihdamı azaltmanın en etkili yoludur; ancak bu teşvikin "zorunlu mikro işletmeler" yerine, nitelikli ve ölçeklenebilir girişimlere yönelmesi, ekonomik kalkınmanın anahtarıdır.